Diş Teli ve Ortodonti Rehberi: Türler, Süreç, Bakım

Çapraşık dişler, dişler arasındaki boşluklar veya alt ve üst çenenin birbirine uygun kapanmaması yalnızca görünümle ilgili değildir; temizliği zorlaştırabilir, çiğnemeyi etkileyebilir ve bazı dişlere fazla yük bindirebilir. Bu sorunlarla ilgilenen diş hekimliği alanına ortodonti denir. Bu rehberde diş teli ve diğer ortodontik apareylerin ne işe yaradığını, tedavinin nasıl ilerlediğini ve bu süreçte ağız sağlığını nasıl koruyabileceğinizi anlatıyoruz.

Ortodonti ve diş teli nedir?

Ortodonti; dişlerin ve çenelerin konumundaki bozuklukları teşhis eden ve düzelten diş hekimliği uzmanlık alanıdır. NHS, ortodontik tedavinin dişlerin görünümünü ve işlevini iyileştirmeyi, dişlerin uzun vadeli sağlığına katkıda bulunmayı amaçladığını belirtir.

Diş teli, dişlere yapıştırılan küçük braketler ve bu braketlerden geçen tellerden oluşan sabit bir aparattır. Teller dişlere kontrollü ve sürekli bir kuvvet uygular; dişler bu kuvvet altında, çevrelerindeki kemik yeniden şekillenerek yavaşça hareket eder. Tedavi planı ortodonti uzmanı veya ortodontik tedavi yapan diş hekimi tarafından hazırlanır.

Hangi durumlarda ortodontik tedavi düşünülür?

Dişlerin çapraşık veya üst üste olması
Dişler arasında belirgin boşluklar bulunması
Üst ön dişlerin alt dişleri fazla örtmesi veya öne doğru çıkık olması
Alt dişlerin üst dişlerin önünde kapanması
Ağız kapandığında ön dişlerin birbirine değmemesi (açık kapanış)
Çene gelişimiyle ilgili sorunlar

Bu durumların bir kısmı yalnızca dişlerin konumuyla, bir kısmı ise çene kemiklerinin büyüklüğü veya konumuyla ilgilidir. Hangi tedavinin uygun olduğu klinik muayene, ağız içi ölçüler, fotoğraflar ve röntgenlerle belirlenir.

Diş teli ve aparey türleri

Metal braketli diş teli

En yaygın kullanılan sabit apareylerdendir. Braketler dişlerin ön yüzüne yapıştırılır. Dayanıklıdır ve pek çok farklı diş hareketi için kullanılabilir.

Seramik (şeffaf braketli) diş teli

Braketler diş rengine yakın seramik malzemeden yapılır, bu yüzden uzaktan daha az fark edilir. Çalışma prensibi metal braketlerle benzerdir; bakımında renklenmeye yol açan yiyecek ve içeceklere dikkat etmek gerekebilir.

Lingual diş teli

Braketler dişlerin iç (dil tarafı) yüzüne yapıştırılır ve dışarıdan görünmez. Her vakaya uygun olmayabilir; ilk dönemde konuşma ve dil hassasiyetiyle ilgili bir alışma süreci olabilir.

Şeffaf plaklar

Kişiye özel hazırlanan, sırayla değiştirilen şeffaf plaklarla dişlerin konumu adım adım değiştirilir. Plaklar yemek yerken ve diş fırçalarken çıkarılabilir. Etkili olabilmeleri için hekimin önerdiği süre boyunca takılmaları gerekir; bu nedenle düzenli kullanım sorumluluğu büyük ölçüde hastadadır. MouthHealthy, şeffaf plakların bazı vakalar için seçenek olabileceğini, ancak her durumda uygun olmayabileceğini belirtir.

Hareketli apareyler ve çene ortopedisi

Özellikle büyüme dönemindeki çocuklarda, çenelerin gelişimini yönlendirmek için hareketli veya sabit fonksiyonel apareyler kullanılabilir. Bu tedavilerin zamanlaması önemlidir; çocuğunuzun ortodontik açıdan değerlendirilmesi için uygun yaşı diş hekiminize sorabilirsiniz. Süt dişleri ve çocuklarda ağız sağlığı hakkında süt dişleri rehberimize bakabilirsiniz.

Ortodontik tedavi nasıl ilerler?

Muayene ve kayıtlar

İlk görüşmede ağız içi muayene yapılır; gerekirse ölçü veya dijital tarama, fotoğraflar ve röntgenler alınır. Bu kayıtlarla dişlerin ve çenelerin mevcut durumu analiz edilir ve bir tedavi planı hazırlanır. Planda hangi aparatın kullanılacağı, diş çekimi gerekip gerekmediği ve tedavinin aşamaları yer alır.

Aparatın takılması

Sabit diş telinde braketler özel bir yapıştırıcıyla dişlere sabitlenir ve teller yerleştirilir. İlk günlerde dişlerde basınç hissi, yanaklarda veya dudaklarda sürtünmeye bağlı tahriş görülebilir. Diş hekiminiz bu dönemde kullanabileceğiniz koruyucu mumu ve yapabileceklerinizi anlatır.

Kontrol randevuları

Tedavi boyunca belirli aralıklarla kontrole gidilir. Kontrollerde teller değiştirilebilir veya ayarlanabilir, lastikler eklenebilir. Şeffaf plak tedavisinde yeni plak setleri verilir ve dişlerin plana uygun ilerleyip ilerlemediği kontrol edilir.

Pekiştirme (retansiyon) dönemi

Aparat çıkarıldıktan sonra dişlerin eski konumlarına dönme eğilimi vardır. Bunu önlemek için pekiştirme apareyleri kullanılır. Bunlar dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince bir tel veya geceleri takılan şeffaf plaklar olabilir. NHS, tedavi sonrasında pekiştirme apareyinin hekimin önerdiği şekilde kullanılmasının, elde edilen sonucun korunması için önemli olduğunu vurgular.

Tedavi ne kadar sürer?

Ortodontik tedavinin süresi sorunun türüne ve şiddetine, kullanılan aparata, kişinin yaşına ve tedaviye uyumuna göre değişir. Bu yüzden tek bir süre vermek doğru değildir. Diş hekiminiz planlama aşamasında öngörülen süreyi ve bu süreyi nelerin değiştirebileceğini açıklayabilir. Kontrol randevularını aksatmak, kopan braketleri geç bildirmek veya şeffaf plakları yeterince takmamak süreyi uzatabilir.

Diş teli kullanırken ağız bakımı

Braketler ve teller yiyecek artıklarının ve plağın birikebileceği yeni alanlar oluşturur. Bakım ihmal edilirse braketlerin çevresinde beyaz lekeler, çürük ve diş eti iltihabı gelişebilir. Bu nedenle tedavi boyunca ağız bakımı her zamankinden daha önemlidir.

Her yemekten sonra, en azından günde iki kez, flor içeren macunla dişlerinizi fırçalayın.
Braketlerin üstünü, altını ve teller arasını dikkatle temizleyin; ortodontik fırça veya ara yüz fırçası kullanabilirsiniz.
Diş ipi geçirmek için tel altından geçebilen özel aparatlardan yararlanın.
Şeffaf plakları takmadan önce dişlerinizi fırçalayın ve plakları hekiminizin önerdiği şekilde temizleyin.
Düzenli diş hekimi kontrollerinizi ortodonti randevularından ayrı olarak da sürdürün.

Genel diş temizliği yöntemleri için ağız ve diş bakımı kategorimize göz atabilirsiniz. Diş eti kanaması fark ederseniz diş eti kanaması yazımızı okuyabilir ve ortodontistinize bildirebilirsiniz.

Beslenmede dikkat edilecekler

Sert, yapışkan ve çok çiğnenen yiyecekler braketlerin kopmasına veya tellerin eğilmesine neden olabilir. Sert kabuklu yemişler, buz, yapışkan şekerlemeler ve sakız bu açıdan risklidir. Elma ve havuç gibi sert meyve ve sebzeleri küçük parçalar hâlinde kesmek işinizi kolaylaştırır. Şekerli ve asitli içecekleri sık tüketmek ise çürük riskini artırır.

Yetişkinlerde diş teli

Ortodontik tedavi yalnızca çocuk ve gençlere özgü değildir; diş eti ve kemik sağlığı uygun olan yetişkinlerde de uygulanabilir. Yetişkinlerde çene büyümesi tamamlandığı için bazı iskeletsel sorunların düzeltilmesinde cerrahi işlemlerle birlikte planlama gerekebilir. Yetişkin hastalarda diş eti sağlığının tedavi öncesinde ve sırasında yakından izlenmesi önemlidir.

SGK kapsamı ve ücret

Ortodontik tedavinin SGK tarafından karşılanması yaşa ve mevzuattaki şartlara bağlıdır; genel olarak 18 yaşını doldurmamış kişilerin ortodontik tedavileri kapsamdadır, 18 yaş ve üzerindekiler ise belirli istisnalar dışında kapsam dışındadır. Ayrıntılar SGK diş tedavisi kapsamı yazımızda yer alır. Özel kuruluşlarda ücretin hangi etkenlere bağlı olduğunu diş tedavisi ücretini etkileyen etkenler yazısında anlattık.

Diş teli hakkında yanlış bilinenler

“Diş teli yalnızca çocuklar içindir.” Diş eti ve kemik sağlığı uygun olan yetişkinlerde de ortodontik tedavi yapılabilir. Yetişkinlerde planlama, diş eti durumu ve var olan restorasyonlar nedeniyle biraz farklı olabilir.
“Teller ne kadar sıkılırsa tedavi o kadar çabuk biter.” Dişler, kemiğin yeniden şekillenme hızıyla sınırlı bir hızda hareket eder. Aşırı kuvvet tedaviyi hızlandırmaz, aksine kök ve diş eti için zararlı olabilir. Kuvvet ayarını ortodontistiniz planlar.
“Şeffaf plakları yalnızca geceleri takmak yeterlidir.” Şeffaf plakların etkili olabilmesi için hekimin önerdiği süre boyunca, çoğu zaman günün büyük bölümünde takılması gerekir. Önerilenden az kullanım, dişlerin planlanan şekilde ilerlememesine yol açabilir.
“Tedavi bitince pekiştirme apareyine gerek yoktur.” Dişlerin eski konumlarına dönme eğilimi tedavi bittikten sonra da sürer. Pekiştirme apareyi, elde edilen sonucu korumanın en önemli parçasıdır.

Kısa ortodonti sözlüğü

Braket: Dişlerin yüzeyine yapıştırılan, telin geçtiği küçük parça.
Ark teli: Braketlerden geçen ve dişlere kuvvet uygulayan ana tel.
Maloklüzyon: Dişlerin veya çenelerin birbirine uygun şekilde kapanmaması.
Retainer (pekiştirme apareyi): Tedavi sonrasında dişlerin yeni konumunu korumak için kullanılan sabit tel veya şeffaf plak.
Lastikler (elastikler): Alt ve üst çene arasında kuvvet uygulamak için braketlere takılan küçük lastik halkalar.
Sefalometrik röntgen: Kafa ve çene yapılarının yandan çekilen, ortodontik planlamada kullanılan röntgeni.

Sık sorulan sorular

Diş teli takılırken acı hisseder miyim?

Braketlerin yapıştırılması genellikle acı vermez. Tellerin takılmasından veya ayarlanmasından sonraki günlerde dişlerde basınç ve hassasiyet hissedilebilir. Bu dönemi kolaylaştırmak için yapabileceklerinizi diş hekiminize sorun.

Şeffaf plak mı, diş teli mi daha uygun?

Bu, dişlerin ve çenelerin durumuna, yapılması gereken hareketlere ve plakları düzenli takıp takamayacağınıza göre değişir. Hangi aparatın sizin için uygun olduğuna muayene ve kayıtlar sonrasında ortodontistiniz karar verir.

Tedavi bittikten sonra dişlerim yeniden kayar mı?

Dişlerin eski konumlarına dönme eğilimi vardır. Bu yüzden pekiştirme apareylerini hekiminizin önerdiği şekilde ve sürede kullanmanız gerekir.

Diş teliyle spor yapabilir miyim?

Evet, ancak darbe riski olan sporlarda ağız koruyucu kullanmak önemlidir. Diş teline uygun koruyucuyu diş hekiminize danışabilirsiniz.

Braket kopar veya tel batarsa ne yapmalıyım?

Batan teli koruyucu mumla örtebilir ve kopan braketi saklayarak en kısa sürede ortodontistinize bilgi verebilirsiniz. Ağızda yaralanma veya şiddetli ağrı varsa beklemeden başvurun.

Diş Teli ve Ortodonti Rehberi: Türler, Süreç ve Bakım