20'lik Diş Çekimi: Ne Zaman Gerekir, Sonrasında Bakım

Ağzın en arkasında yer alan üçüncü büyük azı dişleri, genellikle geç dönemde sürdükleri için halk arasında 20’lik diş ya da yirmilik diş olarak bilinir. Bu dişler bazen sorunsuz şekilde sürer ve ağızda kalır; bazen ise yeterli yer olmadığı için kısmen veya tamamen kemik içinde kalarak çeşitli sorunlara yol açabilir. Bu yazıda yirmilik dişlerin neden sorun çıkarabildiğini, çekim kararının nasıl verildiğini, işlemin nasıl yapıldığını ve sonrasında iyileşmeyi nasıl destekleyebileceğinizi anlatıyoruz.

20’lik diş nedir?

Yirmilik dişler, her çene yarımında en arkada bulunan üçüncü büyük azı dişleridir. Bazı kişilerde hiç oluşmayabilirler; bazılarında ise bir, iki, üç veya dört yirmilik diş bulunur. Diğer dişlerden daha geç sürdükleri için çoğu zaman çenede yeterli yer kalmamış olur.

Yeterli yer olmadığında diş kısmen sürebilir, yan yatmış veya eğik şekilde kemik içinde kalabilir. Bu duruma gömülü diş denir. Gömülü dişler her zaman sorun çıkarmaz; ancak bazı durumlarda iltihap, çürük veya komşu dişlerde hasar gibi sorunlara yol açabilir.

Yirmilik dişler hangi sorunlara yol açabilir?

NHS, yirmilik dişlerin en sık şu sorunlarla ilişkili olduğunu belirtir:

Perikoronitis: Kısmen sürmüş dişin üzerindeki diş eti kapağının altında yiyecek ve bakteri birikmesiyle oluşan iltihap. Ağrı, şişlik, ağız açmada güçlük ve kötü tat görülebilir.
Çürük: Ağzın en arkasında olduğu için temizlenmesi zordur; hem yirmilik dişte hem de önündeki dişte çürük gelişebilir.
Diş eti hastalığı: Temizleme güçlüğü nedeniyle bu bölgede diş eti iltihabı gelişebilir.
Apse: Enfeksiyonun ilerlemesiyle diş veya diş eti çevresinde iltihap birikebilir.
Kist: Nadiren gömülü dişin çevresinde kist oluşabilir.

Bu sorunların bir kısmı belirti verir, bir kısmı ise yalnızca röntgende fark edilir.

Her 20’lik dişin çekilmesi gerekir mi?

Hayır. Sorun çıkarmayan, sağlıklı ve doğru konumda sürmüş ya da tamamen kemik içinde sorunsuz duran yirmilik dişlerin çekilmesi her zaman gerekli değildir. NHS, sorun yaratmayan yirmilik dişlerin rutin olarak çekilmesinin genellikle önerilmediğini; çekimin, diş belirli sorunlara yol açtığında veya açma olasılığı yüksek olduğunda değerlendirildiğini belirtir.

Çekim kararı; dişin konumu, belirtiler, röntgen bulguları, komşu dişlerin durumu ve kişinin genel sağlığı birlikte değerlendirilerek diş hekimi veya ağız, diş ve çene cerrahı tarafından verilir. Kararı birlikte verebilmek için dişi çekmemenin olası sonuçlarını da hekiminize sorabilirsiniz.

Çekim öncesinde neler yapılır?

Diş hekimi muayene yapar ve dişin konumunu, köklerinin biçimini ve çevresindeki sinir ve sinüs gibi yapılarla ilişkisini görmek için röntgen ister. Panoramik röntgen genellikle ilk adımdır; kökler alt çenedeki sinire yakın görünüyorsa üç boyutlu görüntüleme istenebilir.

Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve kemiği etkileyen ilaçları, varsa kronik hastalıklarınızı ve alerjilerinizi hekiminize mutlaka söyleyin. Bu bilgiler işlemin planlanmasını ve güvenliğini etkiler. Aktif bir iltihap varsa çekimden önce bu iltihabın kontrol altına alınması gerekebilir.

20’lik diş çekimi nasıl yapılır?

Çekim çoğunlukla lokal anestezi altında yapılır. Kişinin durumuna ve işlemin kapsamına göre sedasyon veya genel anestezi de değerlendirilebilir.

Sürmüş dişlerde çekim, diğer dişlerin çekimine benzer şekilde yapılabilir.
Gömülü veya kısmen sürmüş dişlerde diş eti açılır, gerekirse dişin çevresindeki kemikten bir miktar kaldırılır ve diş daha kolay çıkarılabilmesi için parçalara ayrılabilir. Ardından bölge temizlenir ve genellikle dikiş atılır.

İşlem sırasında bölge uyuşturulduğu için genellikle ağrı değil basınç hissedilir. İşlemin süresi dişin konumuna göre değişir.

Çekim sonrası iyileşme

Çekimden sonraki günlerde şişlik, morarma, ağız açmada kısıtlılık ve ağrı görülebilir. Bu belirtiler genellikle ilk günlerde en belirgindir ve zamanla azalır. İyileşmeyi desteklemek için diş hekiminizin talimatlarına uyun. Genel olarak şu öneriler yapılır:

Çekim bölgesine yerleştirilen tamponu hekimin söylediği süre boyunca ısırın.
İlk gün ağzınızı kuvvetle çalkalamayın, tükürmeyin ve pipetle içecek içmeyin; bunlar çekim boşluğundaki kan pıhtısının yerinden çıkmasına yol açabilir.
Sigara ve alkolden uzak durun.
İlk saatlerde yüzünüzün dış tarafına aralıklı soğuk uygulama yapmanız önerilebilir.
Yumuşak ve ılık gıdalarla beslenin, çekim tarafında çiğnemekten kaçının.
Diğer dişlerinizi fırçalamaya devam edin; çekim bölgesini hekiminizin tarif ettiği şekilde temizleyin.
Reçete edilen ilaçları talimatına uygun kullanın.

Kuru soket

Çekim boşluğundaki kan pıhtısı erken dönemde yerinden çıkar veya çözülürse kuru soket (alveolit) gelişebilir. Çekimden birkaç gün sonra başlayan ve giderek artan şiddetli ağrı, kötü koku veya tat bu durumun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda diş hekiminize başvurun.

Ne zaman beklemeden başvurmalı?

Durmayan kanama, giderek artan şişlik, ateş, yutma veya nefes almada güçlük, uzun süre geçmeyen uyuşukluk veya iyileşmek yerine kötüleşen ağrı gibi durumlarda beklemeden diş hekiminize veya acil servise başvurun. Acil belirtiler hakkında ayrıntılar için diş ağrısında ne yapmalı? yazımıza bakabilirsiniz.

Olası komplikasyonlar

Her cerrahi işlemde olduğu gibi yirmilik diş çekiminde de bazı riskler vardır. Bunlar arasında enfeksiyon, kuru soket, kanama ve kökler sinire yakın olduğunda dudak, çene veya dilde geçici ya da nadiren uzun süreli his değişiklikleri sayılabilir. Üst yirmilik dişlerde sinüsle ilişki değerlendirilir. Hekiminiz, sizin durumunuza özel riskleri işlem öncesinde açıklamalıdır. Bu bilgilendirme, onam sürecinin bir parçasıdır.

Ücret ve SGK

Diş çekimi ve gömülü diş operasyonları SGK kapsamındaki diş tedavileri arasında yer alır; kamu hizmetlerine nasıl başvurulacağını SGK diş tedavisi kapsamı yazımızda anlattık. Özel kuruluşlarda ücreti dişin konumu, işlemin zorluğu, görüntüleme ve anestezi türü gibi etkenler belirler; ayrıntılar ücreti etkileyen etkenler yazısındadır. Diğer cerrahi işlemler için ağız ve çene cerrahisi kategorimize göz atabilirsiniz.

Çekim gününe hazırlık

Çekim randevusundan önce aşağıdaki hazırlıklar işinizi kolaylaştırabilir:

Kullandığınız ilaçların listesini yanınıza alın; kan sulandırıcı kullanıyorsanız ilacınızı kendiliğinden bırakmayın, hekiminizin ve ilacı yazan doktorunuzun önerisine uyun.
Sedasyon veya genel anestezi planlandıysa aç kalma süresi ve sonrasında eve dönüş konusunda verilen talimatlara uyun; araç kullanmamanız istenebilir.
İşlem sonrası ilk gün için yumuşak ve ılık yiyecekler hazırlayın.
İşlem sonrası dinlenebileceğiniz bir zaman planlayın.

Yanlış bilinenler

“Yirmilik dişler mutlaka çekilmelidir.” Sorun çıkarmayan yirmilik dişlerin rutin olarak çekilmesi genellikle önerilmez; karar muayene ve röntgen bulgularına göre verilir.
“Ağrı geçtiyse diş çekmeye gerek kalmadı.” Perikoronitis atakları geçici olarak sakinleşebilir ama tekrarlayabilir. Tekrarlayan şikâyetlerde hekiminizle seçenekleri konuşun.
“Çekimden sonra ağzı sık sık çalkalamak iyileştirir.” İlk gün kuvvetli çalkalama, çekim boşluğundaki pıhtının yerinden çıkmasına yol açabilir. Ağız bakımını hekiminizin tarif ettiği şekilde yapın.

Kısa sözlük

Gömülü diş: Sürmesi gereken zamanda süremeyip kemik veya diş eti içinde kalan diş.
Perikoronitis: Kısmen sürmüş dişin üzerindeki diş eti kapağının iltihaplanması.
Alveolit (kuru soket): Çekim boşluğundaki pıhtının erken kaybıyla gelişen ağrılı durum.
Panoramik röntgen: Tüm dişleri ve çeneleri tek görüntüde gösteren röntgen.

Muayenede sorabileceğiniz sorular

Yirmilik dişim şu anda bir soruna yol açıyor mu, yoksa ileride yol açma olasılığı mı var?
Dişi çekmezsem ne olur, hangi belirtileri takip etmeliyim?
Dişin kökleri sinire veya sinüse yakın mı? Üç boyutlu görüntüleme gerekir mi?
Çekim lokal anesteziyle mi yapılacak, sedasyon veya genel anestezi gerekir mi?
Çekimden sonra ne kadar süre dinlenmem gerekebilir?
Hangi belirtilerde size hemen ulaşmalıyım?

Özet

Yirmilik dişlerin hepsi çekilmek zorunda değildir; çekim kararı belirtiler, röntgen bulguları ve dişin konumuna göre verilir. Çekim gerektiğinde iyi bir hazırlık ve hekimin talimatlarına uymak iyileşmeyi destekler. Artan şişlik, ateş veya şiddetlenen ağrı gibi durumlarda beklemeden başvurmak gerekir.

Sık sorulan sorular

20’lik diş çekimi acıtır mı?

İşlem lokal anesteziyle yapıldığı için sırasında genellikle basınç hissedilir. Sonraki günlerde ağrı ve şişlik görülebilir; ağrı kontrolü için ne yapmanız gerektiğini hekiminiz anlatır.

Çekimden sonra ne zaman normal beslenebilirim?

Bu, işlemin kapsamına ve iyileşmenize bağlıdır. İlk günlerde yumuşak gıdalar önerilir; normal beslenmeye ne zaman dönebileceğinizi diş hekiminize sorun.

Yirmilik dişler dişlerimi çapraşık yapar mı?

Yirmilik dişlerin ön dişlerdeki çapraşıklığın tek başına nedeni olup olmadığı tartışmalıdır. Çapraşıklık endişeniz varsa bunu hem diş hekiminizle hem de ortodontistinizle konuşabilirsiniz.

Dört yirmilik diş aynı anda çekilebilir mi?

Bazı durumlarda aynı seansta birden fazla diş çekilebilir; bu karar dişlerin konumuna, işlemin kapsamına, anestezi türüne ve genel sağlığınıza göre hekim tarafından verilir.

Çekimden sonra dikişler ne olur?

Bazı dikişler kendiliğinden erir, bazılarının ise kontrol randevusunda alınması gerekir. Hangi tür dikiş kullanıldığını hekiminize sorabilirsiniz.

20’lik Diş Çekimi: Ne Zaman Gerekir, Nasıl Yapılır, Sonrası